Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne (PTFarm) przedstawiło dokument „Rekomendacje dla polityki lekowej państwa. Policy Brief”, który wyczerpująco odpowiada na narastające wyzwania systemu ochrony zdrowia. Definiuje także rolę farmaceuty jako kluczowego gwaranta bezpieczeństwa lekowego kraju i racjonalnej farmakoterapii. Niżej przedstawiamy krótką analizę kluczowych obszarów reformy.

Suwerenność lekowa i odbudowa produkcji API

Ostatnie kryzysy pokazały, że przerwane łańcuchy dostaw mogą prowadzić do braków podstawowych leków. Eksperci alarmują: Europa, w tym Polska, jest silnie uzależniona od dostaw substancji czynnych (API) z Azji (Chiny wytwarzają obecnie ponad 40% światowego API). Rekomendacje wskazują na konieczność wsparcia rodzimej produkcji. Choć mamy liderów, bilans handlowy w sektorze farmaceutycznym pozostaje ujemny. Postuluje się wytypowanie 10 kluczowych substancji, które zabezpieczą 60% potrzeb zdrowotnych.

Reforma rynku OTC: bezpieczeństwo ponad komercję

Rynek leków bez recepty wymaga, zdaniem autorów dokumentu, natychmiastowego uszczelnienia. Dane Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz ośrodków toksykologicznych wskazują na istotny wzrost przypadków zatruć, zwłaszcza wśród młodzieży w wieku 12–18 lat. Wzrost ten osiągnął nawet ok. 70% w latach 2020–2022 i był spowodowany niewłaściwym stosowaniem lub celowym użyciem produktów leczniczych dostępnych bez recepty. Najczęściej nadużywane są preparaty zawierające substancje o działaniu psychoaktywnym (dekstrometorfan, pseudoefedryna czy kodeina). Rekomendacje PTFarm obejmują m.in.:

• ograniczenia w obrocie pozaaptecznym (sprzedaż leków OTC w sklepach i na stacjach paliw powinna być dostępna wyłącznie dla osób pełnoletnich);
• redukcję opakowań (poza aptekami dopuszczone powinny być tylko najmniejsze opakowania);
• wydzielone strefy: leki w marketach powinny znajdować się w wyodrębnionych strefach, podobnie jak np. wyroby tytoniowe.

Farmaceuta w opiece nad pacjentem: nowe kompetencje

Dokument stawia na racjonalizację stosowania leków przez szerokie wdrożenie usług farmacji klinicznej. Kluczowe proponowane zmiany to:

• powszechne przeglądy lekowe i koncyliacja (narzędzia te mają walczyć z polipragmazją i błędami lekowymi, które dotykają 1 na 10 pacjentów szpitalnych);
• recepta kontynuowana (ta usługa realizowana przez farmaceutę miałaby ograniczyć gromadzenie nadmiernych zapasów leków przez pacjentów);
• praca poza apteką (farmaceuci powinni być włączeni do zespołów w POZ, Domach Pomocy Społecznej (DPS) oraz Zakładach Opiekuńczo-Leczniczych (ZOL).

Zaostrzenie rygorów reklamy i edukacja

PTFarm postuluje walkę z nieświadomą medykalizacją społeczeństwa. Reklamy promują bowiem, zdaniem ekspertów, przekonanie, że każdy problem zdrowotny wymaga farmakoterapii, co prowadzi do niepotrzebnego stosowania leków. Proponowane działania to:

• wprowadzenie zakazu reklamy skierowanej do wiadomości publicznej produktów leczniczych OTC stosowanych u dzieci oraz wyrobów medycznych i suplementów diety przeznaczonych dla dzieci, w godzinach 7.30–19.30, i wprowadzenie obowiązku blokowania dostępu do tych reklam w internecie osobom niepełnoletnim;
• transparentność ekspertów: obowiązek ujawniania wszelkich powiązań finansowych z przemysłem przez osoby wykonujące zawody medyczne występujące w roli ekspertów;
• edukacja szkolna: wprowadzenie wiedzy o racjonalnym stosowaniu leków.

Leki krytyczne i bezpieczeństwo narodowe

Ogłoszona w grudniu 2024 r. przez Ministerstwo Zdrowia Krajowa Lista Leków Krytycznych objęła 301 substancji czynnych stosowanych w leczeniu różnych schorzeń. Zaledwie 74 z nich (dotyczy leków refundowanych) produkowanych jest w Polsce. W lipcu 2025 r. zaktualizowano listę i obecnie zawiera ona 401 substancji czynnych. Eksperci rekomendują, aby przyjąć definiowanie leków krytycznych zbieżne ze strategią amerykańską i na tej podstawie opracować listę leków niezbędnych/strategicznych w sytuacji zagrożenia a w konsekwencji listę niezbędnych API.

PTFarm sugeruje też, aby apteki ogólnodostępne i szpitalne postrzegać jako „małe wytwórnie”, które w sytuacjach kryzysowych (wojna, kataklizmy) mogą samodzielnie sporządzać niezbędne preparaty.

To nie tylko zbiór postulatów…

Eksperci piszą o rekomendacjach: to nie tylko zbiór postulatów, ale gotowa mapa drogowa, która przesuwa środek ciężkości z handlu lekiem na fachową opiekę farmaceutyczną. „Dla nas oznacza to wzrost odpowiedzialności, ale i należne miejsce w systemie jako ekspertów od farmakoterapii. Tworząc je przyświecał nam cel praktyczny, ale kierowaliśmy się ideą uznania zdrowia ludzkiego za najwyższą wartość” – podsumowują dokument eksperci.

red.

Źródło: https://ptfarm.pl/pub/File/wydawnictwa/Rekomendacje/Rekomendacje_PTFarm_2_n.pdf (dostęp online 17.04.2026)