Nadciśnienie tętnicze jest szeroko rozpowszechnionym schorzeniem przewlekłym, dotykającym ok. 30% populacji w większości krajów rozwiniętych. Badania ukazują, że nawet 50% spośród tych osób nie ma świadomości choroby.

W leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz zapobieganiu mu ważną rolę terapeutyczną odgrywa zmiana nawyków żywieniowych. Choć słowo „dieta” kojarzy się przede wszystkim z drastycznymi kuracjami odchudzającymi, to jednak w przypadku DASH jest inaczej. Jest to nie tylko dieta, ale nowoczesny program żywieniowy, dzięki któremu mamy możliwość skutecznego obniżenia ciśnienia tętniczego, nawet o ok. 6–8%, co w przypadku nadciśnieniowców jest dość znaczną wartością.

Dieta DASH została opracowana przez amerykańskich specjalistów z Narodowego Instytutu Serca, Płuc i Układu Krwiotwórczego. Stosowanie takiego żywienia może w bardzo szybkim tempie nie tylko obniżyć ciśnienie tętnicze i poziom cholesterolu, ale także umożliwić zgubienie zbędnych kilogramów. Pozytywne efekty dla całego organizmu wynikające ze stosowania diety sprawiają, że jest ona kierowana nie tylko do osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze, ale także wszystkich ludzi chcących zdrowo i smacznie się odżywiać.

Zalecenia dietetyczne zostały opracowane na podstawie amerykańskiego badania DASH (dietary approaches to stop hypertension). W badaniu wzięły udział osoby dorosłe, kobiety i mężczyźni, z różnych grup etnicznych, z ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego, lecz niestosujące leczenia farmakologicznego. Badanie polegało na określeniu wpływu poszczególnych składników pokarmowych na wartości ciśnienia tętniczego. Grupa kontrolna otrzymywała typową dietę amerykańską o obniżonej zawartości potasu, magnezu i wapnia. Kolejna grupa pacjentów stosowała dietę podobną, jednak z obecnością warzyw i owoców. Natomiast trzecią grupę obowiązywała dieta DASH – owoce, warzywa, niskotłuszczowe produkty nabiałowe, wyroby zawierające pełne ziarno, dania z drobiu, ryb i orzechów. Ograniczono spożywanie tłuszczu, czerwonego mięsa, słodyczy i słodkich napojów. Wszyscy podlegający eksperymentowi spożywali podobną ilość sodu (3000 mg dziennie), ograniczyli spożycie alkoholu. Następnie zostało przeprowadzone kolejne badanie, DASH-Sodium, w którym oceniono wpływ spożycia sodu na wartość ciśnienia tętniczego. Zmniejszenie ilości sodu do 2400 mg dziennie znacznie obniżyło wartość skurczowego i rozkurczowego ciśnienia krwi. Pacjenci, którzy ograniczyli spożycie soli poniżej 1500 mg na dobę, osiągnęli dwukrotnie silniejszy rezultat. Kolejnym badaniem z serii było badanie PREMIER, polegające na stosowaniu nawyków żywieniowych zgodnych z dietą DASH, ograniczeniu spożycia soli i alkoholu, redukcji masy ciała, zwiększeniu aktywności fizycznej. Po upływie określonego czasu stwierdzono skuteczność stosowanych metod w redukcji ciśnienia tętniczego. Porównano także wyniki eksperymentu ze skutecznością pięciu różnych leków stosowanych w terapii nadciśnienia. Okazało się, że prawidłowa dieta może być równie skuteczna co lek stosowany w monoterapii.

Biorąc pod uwagę wyniki przeprowadzonych doświadczeń, jednoznacznie możemy określić, iż pacjent stosujący dietę DASH czerpie dość znaczne korzyści zdrowotne. U osób stosujących farmakoterapię DASH może poprawić odpowiedź na leczenie i polepszyć jego kontrolę.

Dieta DASH opiera się na kilku podstawowych zasadach:

1. Spożywanie określonej ilości posiłków, składających się z różnych grup produktów (liczba porcji zależy od indywidualnego zapotrzebowania kalorycznego).
2. Zwiększona ilość ryb, które są bogate w kwasy omega-3, dzięki czemu posiadają zdolności przeciwzakrzepowe, a także zmniejszają stężenie trójglicerydów.
3. Zmniejszone spożycie tłuszczu, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego – ok. 27% kalorii w diecie może pochodzić z tłuszczu i to głównie tłuszczu roślinnego. Zaleca się chudy i beztłuszczowy nabiał, główne źródło białka i wapnia.
4. Spożywanie kilka razy dziennie produktów zbożowych, nasion i ziaren, które powinny stanowić bogate pokłady energii oraz źródło ważnego błonnika.
5. Ograniczenie przetworów mięsnych – polecane jest przede wszystkim mięso białe, chude, beztłuszczowe, najlepiej niesmażone.
6. Bardzo ważne jest przyjmowanie dużej ilości warzyw i owoców (szczególnie tych o małej zawartości sodu), orzechów oraz migdałów. Są to produkty o dużej zawartości błonnika, potasu, magnezu, poza tym zawierają dużo niezbędnych kwasów tłuszczowych.
7. Cukry proste powinny zostać ograniczone, czyli przede wszystkim słodycze i napoje słodzone. Mogą być spożywane sporadycznie i raczej tylko takie o małej zawartości tłuszczu. Dozwolone są głównie gorzka czekolada i miód.
8. Ograniczenie sodu w diecie. Sól podwyższa ciśnienie tętnicze krwi. Należy starać się nie korzystać z żywności przetworzonej, a wybierać tę naturalną.
9. Nie wolno zapominać również o piciu wody – co najmniej 1,5 litra dziennie.

mgr farm. Monika Gasztych