Obecnie stres stał się zjawiskiem bardzo powszechnym i dotyczy ludzi w niemal każdym wieku. Towarzyszy nam w pracy, szkole czy życiu rodzinnym. Szybkie tempo życia, nadmiar obowiązków, presja sukcesu, oraz ciągły kontakt z technologią sprawiają, że coraz więcej osób odczuwa napięcie nerwowe.

Zgodnie ze współczesnym ujęciem stres stanowi fizjologiczną oraz psychiczną odpowiedź organizmu na określony bodziec, zwany stresorem, który zakłóca stan wewnętrznej równowagi. Czynniki wywołujące stres mogą mieć podłoże fizyczne, psychiczne lub społeczne. Mogą oddziaływać krótkotrwale – wówczas określa się je jako ostre, np. uraz – albo długotrwale, przewlekle, bądź występować jednocześnie w obu formach. Naturalną odpowiedzią organizmu na stresor jest mechanizm „walki lub ucieczki”, polegający na uruchomieniu zasobów niezbędnych do poradzenia sobie z zagrożeniem.

Stres nie jedno ma imię

Gdy zauważymy stresor, zapoczątkowana zostaje faza alarmowa, która ma przygotować nas do walki lub ucieczki. Neuroprzekaźniki i hormony, takie jak adrenalin i noradrenalina, powodują przyspieszenie oddechu oraz wzrost tętna i ciśnienia.

Reakcje te mają zapewnić dostarczenie większej ilości tlenu do mięśni. Wszystkie zmiany wyostrzają zmysły oraz poprawiają pewne cechy pamięci w celu ułatwienia walki bądź ucieczki. Taka reakcja występuje w przypadku wszystkich stresorów, chociaż ilość wydzielanych hormonów, a także szybkość ich działania mogą być różne w zależności od konkretnego bodźca. Gdy przedłuża się działanie stresora, kortyzol pozwala przywrócić homeostazę. Im silniejszy jest stresor, tym więcej glikokortykoidów produkują nadnercza – służy to przywracaniu równowagi, ale ceną, jaką płaci za to organizm, jest obniżenie odporności poprzez osłabienie układu immunologicznego.

Stres i jego skutki

To, czy będziemy bardziej czy mniej podatni na stres, zależy także od innych trwałych cech osobowości. Mniej odporne na stresory są osoby o niskiej samoocenie, o podwyższonym poziomie lęku, osoby, u których motywacja do unikania dominuje nad motywacją do osiągnięć. Duże znaczenie ma także tło sytuacyjne zdarzenia. Z reguły stresują nas sytuacje nagłe, nieprzewidywalne, wieloznaczne, a także niepewne czasowo i nieodwracalne. W psychologii wyróżnia się też odrębną grupę tzw. sytuacji trudnych, które dla większości z nas są stresogenne. Należą do nich sytuacje zagrożenia, deprywacji, czyli braku czegoś istotnego, sytuacje przeciążenia (np. nadmiarem obowiązków, hałasem), zakłócenia, np. gdy ktoś nam ciągle przeszkadza, a także wszechobecne sytuacje konfliktowe. Niezależnie od tego stres ma szereg negatywnych konsekwencji dla funkcjonowania każdego z nas. Pojawiają się bóle głowy, napięcie mięśni, problemy ze snem i kołatanie serca. Przewlekły stres zwiększa ryzyko chorób serca. Powtarzający się stres zarówno ostry, jak i przewlekły może przyczynić się do wystąpienia nadciśnienia tętniczego u osób podatnych. Negatywnie oddziałuje także na układ odpornościowy. Może również nasilać przebieg chorób przewlekłych oraz stanów zapalnych. Kolejnym obszarem są zaburzenia układu pokarmowego. Pod wpływem stresu wiele osób doświadcza bólu brzucha, nudności, zgagi, biegunek lub zaparć. Długotrwałe napięcie może sprzyjać oraz nieprawidłowym nawykom żywieniowym, takim jak objadanie się lub utrata apetytu. Nie można też pominąć wpływu stresu na relacje społeczne. Osoba zestresowana bywa drażliwa, wycofana lub agresywna, co prowadzi do konfliktów rodzinnych, problemów w pracy i osłabienia więzi z innymi ludźmi. Trudności w komunikacji oraz brak cierpliwości pogarszają atmosferę w otoczeniu i mogą powodować poczucie osamotnienia.

Jak poradzić sobie ze stresem?

Choroby związane ze stresem stanowią rosnące obciążenie. Ważne znaczenie ma umiejętność radzenia sobie z nim w sposób, który pozwala ograniczyć jego negatywne skutki (ruch, techniki relaksacyjne czy też farmakoterapia).

W celu złagodzenia napięcia nerwowego oraz uczucia niepokoju można zastosować preparat zapewniający skojarzone działanie kwasu izowalerianowego (stanowiącego, obok kwasu walerianowego oraz walepotriatów, jeden z podstawowych składników wyciągu z korzenia kozłka lekarskiego – Valerianae radix) i mentolu. Oprócz klasycznego działania wywiera on, dzięki zawartości mentolu, wpływ na receptory zimna, dając uczucie świeżości oraz hiperwentylacji.

Optymalny efekt działania występuje po 2–4 tygodniach stosowania, dlatego tego typu preparat nie powinien być stosowany doraźnie. Jeżeli dolegliwości utrzymują się lub nasilają po 2 tygodniach stosowania, należy zwrócić się do lekarza.

red.

Źródła:

1. Kaczmarska A., Curyło-Sikora P. Problematyka stresu – przegląd koncepcji. Hygeia Public Health. 2016, 51(4): 371-–321.
2. Kaczyńska A., Gaciong Z. Stres psychiczny a nadciśnienie tętnicze. Przew Lek. 2008, 6: 62–67.