Nowe wytyczne „Opieka farmaceutyczna w profilaktyce przewlekłej choroby nerek” wzmacniają rolę farmaceutów w systemie ochrony zdrowia, oferując im praktyczne narzędzie do wczesnego wykrywania i profilaktyki przewlekłej choroby nerek. To szczególnie istotne, ponieważ choroba często przez długi czas przebiega bezobjawowo, co opóźnia diagnozę.

Przewlekła choroba nerek (PChN) stanowi jeden z najpoważniejszych, a zarazem najrzadziej rozpoznawanych problemów zdrowotnych w Polsce. Szacuje się, że dotyka ona ponad 4 milionów Polaków, jednak diagnostykę opóźnia jej bezobjawowy przebieg we wczesnych stadiach. W odpowiedzi na tę lukę diagnostyczną powstały wytyczne „Opieka farmaceutyczna w profilaktyce przewlekłej choroby nerek”, które stanowią kompleksowe narzędzie pracy dla farmaceutów, wzmacniające ich rolę w systemie ochrony zdrowia.

Farmaceuta jako ogniwo wczesnego wykrywania i wsparcia

Przewlekła choroba nerek jest chorobą o niecharakterystycznym obrazie klinicznym. W początkowych stadiach często przebiega bezobjawowo. Symptomy pojawiają się dopiero wtedy, gdy uszkodzenie nerek się pogłębia. W zaawansowanych stadiach występuje zazwyczaj: przewlekłe zmęczenie, zmniejszenie apetytu, świąd, bóle stawowe, kurcze mięśni i obrzęki kończyn dolnych. Warto zwrócić na to uwagę w codziennej praktyce. Może również dochodzić do rozwoju poważnych powikłań, takich jak niedokrwistość, zaburzenia mineralno-kostne czy niedożywienie białkowo-kaloryczne. Ze względu na niekorzystny wpływ uszkodzenia nerek na układ sercowo-naczyniowy, najczęstszą przyczyną zgonów w tej grupie pacjentów są choroby serca i naczyń. Do kluczowych czynników ryzyka, na które farmaceuta powinien zwrócić uwagę, należą m.in. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, otyłość oraz wiek powyżej 60 lat.

Ze względu na niespecyficzny obraz kliniczny PChN, a co za tym idzie – jej późne wykrywanie, w populacji osób z grup ryzyka zaleca się wykonywanie badań przesiewowych. Niezwykle istotnym elementem nowych wytycznych jest także zarządzanie farmakoterapią w zależności od funkcji nerek pacjenta. Szczególną nowością jest algorytm postępowania w czasie tzw. „dni z chorobą” (czyli okresów z nudnościami i/lub wymiotami), które mogą prowadzić do odwodnienia i/lub ketozy [1, 2].

Broszury dla pacjentów

Praktyczną wartość opracowania podnoszą gotowe materiały i ulotki edukacyjne, które farmaceuci mogą bezpośrednio wykorzystać w pracy z pacjentem. Zaletą tego typu metod jest niewątpliwie możliwość zawarcia w nich kompletu ważnych informacji, do których pacjent może zajrzeć w dowolnym momencie i poświęcić im większą ilość czasu (w porównaniu do ograniczonego czasu rozmowy). Informacja na piśmie nie powinna być jednak zamiennikiem rozmowy, a jedynie jej uzupełnieniem [1].

Podsumowanie znaczenia dla zawodu

Omawiany dokument stanowi propozycję praktycznego modelu konsultacji farmaceutycznej ukierunkowanej na profilaktykę oraz wczesną identyfikację pacjentów z ryzykiem przewlekłej choroby nerek. Wytyczne mają kompleksowo wspierać farmaceutów w podejmowaniu działań prewencyjnych, czyniąc z apteki ważny element łańcucha opieki nad osobami z czynnikami ryzyka chorób nerek. Tym samym uzupełniają działania lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.

Dla farmaceutów jest to szansa na pełniejsze wykorzystanie wiedzy i kompetencji, poprawę bezpieczeństwa pacjentów oraz realny wpływ na zahamowanie progresji jednej z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych.

red.

Źródło:

1. (red) Bujalska-Zadrożny M., Dworakowska A. Opieka farmaceutyczna w profilaktyce przewlekłej choroby nerek. Wytyczne udzielania świadczenia zdrowotnego – konsultacji farmaceutycznej. Wydanie I, 2026. Dostęp online 15.03.2026: https://www.nia.gov.pl/wp-content/uploads/2026/02/PChN-wytyczne-2026.pdf
2. Jazienicka-Kiełb A., Babicki M., Krajewska M., Oko A., Mastalerz-Migas A. Przewlekła choroba nerek w praktyce lekarza POZ – diagnostyka, obraz kliniczny, postępowanie. Lekarz POZ, 2022, 2: 105–111.