Święta wielkanocne przejmując wiele z dawnych wierzeń i zwyczajów nie bez podstaw nazywane są świętami wiosennymi. Nieodłącznym ich elementem jest biały obrus z elegancką zastawą, uzupełniony symbolami odradzającego się życia – świeżymi kwiatami, pisankami i… rzeżuchą.

Rzeżucha

Na wielkanocnym stole często pojawia się „zielony gaik” z rzeżuchy. Można go łatwo przygotować w domu. Wystarczy owinąć talerzyk watą, położyć go spodem do góry na drugim talerzyku, obficie zwilżyć wodą, a następnie rozłożyć na powierzchni wilgotne nasiona rzeżuchy. Już po 4–5 dniach wyrośnie gęsta, zielona roślinka. Często ustawia się na niej wielkanocnego baranka lub kurczaczka jako świąteczną dekorację. Warto jednak nie tylko ją podziwiać, ale także spożywać. Rzeżuchę można sukcesywnie „strzyc” i dodawać do sałatek albo wykorzystywać jako dodatek do kanapek. Zawiera wiele cennych składników, m.in. jod, żelazo, duże ilości witamin C i A oraz witaminy z grupy B. Obecne w niej olejki eteryczne nadają roślinie charakterystyczny smak i zapach, a jednocześnie pobudzają trawienie.

Rzeżucha jest pikantna i ma oryginalny, lekko ostry smak oraz intensywny aromat, mimo swojego niepozornego wyglądu. Ta delikatna roślinka jest bliską krewniaczką kapusty. W Polsce występuje dziewięć gatunków rzeżuchy, wśród nich m.in. rzeżucha wodna, która może być uprawiana w akwariach, oraz rzeżucha łąkowa

Zdrowie ciała

Rzeżucha powinna gościć na naszym stole przez cały rok, a szczególnie zimą i na przedwiośniu, kiedy trudniej o świeże, pełnowartościowe warzywa. Z powodzeniem może je częściowo zastąpić, ponieważ często przewyższa je wartością odżywczą. Jest szczególnie cenna w okresie wiosennego przesilenia, gdy czujemy się osłabieni, gorzej znosimy zmiany temperatur, a nasza cera staje się szara, a włosy matowe.

W medycynie ludowej rzeżuchę nazywano nawet „zdrowiem ciała”. Stosowano ją jako środek pomocny w zwalczaniu pasożytów jelitowych oraz przy owrzodzeniach skóry. Wiedziano również, że działa odkażająco na jamę ustną i przewód pokarmowy. Ponadto wykazuje działanie moczopędne, dlatego bywa polecana przy niektórych dolegliwościach nerek.

Rzeżucha zawiera dużo witaminy C, dlatego szczególnie polecana jest palaczom, u których często obserwuje się niedobory tego przeciwutleniacza. Stanowi także dobre źródło innych witamin, takich jak A, witaminy z grupy B, PP oraz K. Żywieniowcy zwracają również uwagę na wysoką zawartość składników mineralnych w rzeżusze, zwłaszcza żelaza i magnezu. Regularne jej spożywanie może być korzystne przy zapaleniu oskrzeli, dolegliwościach reumatycznych, anemii, a także przy chorobie wieńcowej i zaburzeniach krążenia.

Rzeżucha polecana jest także osobom cierpiącym na osteoporozę, szczególnie tym, które nie tolerują mleka i jego przetworów, ponieważ zawiera znaczną ilość wapnia. Dzięki obecności łatwo przyswajalnego jodu może stanowić również wartościowy składnik diety osób z niedoczynnością tarczycy. Dodatkowo rzeżucha może wspierać regulację poziomu cukru we krwi, a zawarty w niej chrom sprzyja prawidłowej pracy trzustki.

Zawartość wybranych witamin i składników mineralnych w 100 g kiełków rzeżuchy:

• Witamina C – ok. 60 mg
• Witamina B1 (tiamina) – ok. 0,2 mg
• Witamina B2 (ryboflawina) – ok. 0,2 mg
• Witamina PP (niacyna) – ok. 1,3 mg
• Potas – ok. 160 mg
• Magnez – ok. 38 mg
• Wapń – ok. 80–100 mg
• Żelazo – ok. 1,3 mg
• Fosfor – ok. 75 mg

Także dla urody

Swój ostry smak rzeżucha zawdzięcza obecności glikozydu izosiarkocyjanowego, czyli w uproszczeniu – siarki. Pierwiastek ten wzmacnia włosy, zapobiega ich wypadaniu. Tak samo działa sok z rzeżuchy wcierany we włosy. Rzeżucha oczyszcza także krew, dlatego uważa się, że może leczyć trądzik, łojotok, a także inne dolegliwości dermatologiczne.

Kiełki rzeżuchy charakteryzują się oryginalnym, pikantnym i lekko ostrym smakiem oraz intensywnym aromatem. Dzięki temu stanowią doskonałe uzupełnienie wielu potraw. Świetnie komponują się z pieczywem, masłem, twarożkiem, pomidorami i ziemniakami. Można je również dodawać do potraw z jaj, ryb oraz mięsa, zwłaszcza cielęciny i drobiu.

Napój regenerujący – 15 dag soku z rzeżuchy rozcieńczyć wodą i pić na czczo – 1 szklankę dziennie.

Wzmacnianie włosów – pół szklanki soku z rzeżuchy wetrzeć w mokre, umyte włosy, owinąć głowę folią i ręcznikiem. Po 30 minutach spłukać letnią wodą.

Masełko rzeżuchowce – zmiksować 50 g masła z 2–3 łyżkami kiełków rzeżuchy i szczyptą soli – powstanie aromatyczna pasta do kanapek.

Z rzeżuchy można także przygotować zielone pesto – przepisów z jej wykorzystaniem jest naprawdę wiele.

dr n. farm. Anna Gajos