Pacjenci z atopowym lub łojotokowym zapaleniem skóry i skórą wrażliwą pytają w aptece: czy mogą farbować włosy, i jak to zrobić bez znacznego pogorszenia kondycji skóry głowy. Co farmaceuta lub technik farmaceutyczny może doradzić i jaki preparat zarekomendować?

Farbowanie włosów a choroby zapalne skóry głowy

Atopowe zapalenie skóry (AZS) i łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to przewlekłe dermatozy przebiegające z okresami remisji i zaostrzeń. Według danych literaturowych AZS dotyczy nawet około 10% osób dorosłych [1]. Z kolei częstość ŁZS w populacji ogólnej wynosi od 1 do 3%, a u chorych z upośledzeniem odporności nawet 34–83% [2]. W typowych przypadkach nie są wymagane żadne badania dodatkowe. Lekarz rozpoznaje wymienione schorzenia dermatologiczne na podstawie typowego wyglądu zmian skórnych i informacji uzyskanych od pacjenta w trakcie wywiadu. Większość przypadków AZS i ŁZS przebiega łagodnie i jest leczona standardową terapią miejscową [3, 4]. Skóra głowy u tych pacjentów charakteryzuje się jednak zaburzoną barierą naskórkową, skłonnością do podrażnień, świądu i reakcji zapalnych [1, 2]. Nie oznacza to jednak, że farbowanie włosów jest w takich przypadkach procedurą bezwzględnie przeciwwskazaną. Kwestia ta wymaga po prostu dużej rozwagi. Kluczowe jest indywidualne podejście i ocena aktualnego stanu skóry głowy:

• czy obecnie występują jakiekolwiek zmiany zapalne lub symptomy, które o nich świadczą,
• czy w przeszłości wystąpiły niepożądane reakcje lub odczyny alergiczne po farbowaniu.

Dzięki takiemu zdroworozsądkowemu podejściu farmaceuta nie jest jedynie „osobą zakazującą”, lecz specjalistą wspierającym pacjenta w podejmowaniu bezpiecznych decyzji. Pamiętajmy bowiem, że koloryzacja włosów jest dla wielu pacjentów elementem dobrostanu psychicznego i prawdziwą przyjemnością (dodaje pewności siebie, odmienia wygląd). Możliwość wykonania tego zabiegu to dla niektórych warunek poczucia atrakcyjności, dlatego decyzje dotyczące farbowania nie powinny być bagatelizowane.

Kiedy farbowanie jest przeciwwskazane?

Istnieją sytuacje, w których należy jednoznacznie odradzić koloryzację i skierować pacjenta do lekarza lub zalecić odroczenie zabiegu. Takie sytuacje należy bezwzględnie zidentyfikować. Do najważniejszych sygnałów alarmowych należą:

• aktywne zmiany zapalne na skórze głowy (np. rumień, obrzęk, sączenie, wszelkie pęknięcia, nadżerki, strupy),
• świeże nadkażenia bakteryjne lub grzybicze,
• nasilony świąd i pieczenie nawet po zastosowaniu łagodnych, stosowanych na co dzień szamponów.

Jeżeli pacjent zgłasza powyższe objawy, farbowanie należy odłożyć do momentu wyciszenia zmian. W takiej sytuacji rola farmaceuty polega na wytłumaczeniu ryzyka (nasilenie stanów zapalnych czy rozwój miejscowej infekcji) i wsparciu pacjenta w poprawie stanu skóry przez rekomendację odpowiednich produktów (a niekiedy również zalecenie konsultacji dermatologicznej). Warto też edukować w zakresie stylu życia i czynników nasilających przebieg omawianych schorzeń (stres, zaburzenia hormonalne, nieprawidłowa dieta, błędy pielęgnacyjne), mimo, że nie każdy pacjent z AZS czy ŁZS reaguje jednakowo na wszystkie czynniki zaostrzające [3].

Znaczenie formuły farby u pacjentów z wrażliwą skórą głowy

Nie każda farba do włosów działa na skórę głowy w taki sam sposób. Dla pacjentów z dermatozami szczególne znaczenie ma skład i maksymalna przewidywalność tolerancji preparatu. W praktyce warto zwrócić uwagę na:

• różnice między amoniakiem a monoetanoloaminą (MEA) jako substancjami alkalizującymi. MEA charakteryzuje się łagodniejszym zapachem i często lepszym komfortem stosowania;
• prostotę składu – im mniej potencjalnych czynników drażniących, tym większa przewidywalność reakcji skóry. Tu warto zwrócić uwagę na brak alkoholu i rezorcyny. Alkohol może powodować nasilenie pieczenia i świądu oraz pogorszenie szczelności bariery skórnej, co sprzyja zaostrzeniom zmian. Z kolei rezorcyna to związek chemiczny, który może działać drażniąco i zwiększać ryzyko alergicznego kontaktowego zapalenia skóry;
• szczegóły dotyczące składu – jednym z kluczowych składników stosowanych w trwałej koloryzacji są barwniki oksydacyjne z grupy amin aromatycznych. Są to substancje o długiej historii stosowania, ale zgodnie z Rozporządzeniem UE 1223/2009 ich maksymalne dopuszczalne stężenie w gotowym preparacie do koloryzacji powinno wynosić 2%.

Przygotowanie do zabiegu i prawidłowe jego wykonanie

Niezbędnym elementem porady farmaceutycznej jest także przypomnienie o konieczności wykonania próby alergicznej przed użyciem produktu (zgodnie z instrukcją na opakowaniu). Na kilka dni przed zabiegiem koloryzacji nie należy wykonywać żadnych peelingów skóry głowy. Istotne znaczenie ma również sposób aplikacji farby, czas jej kontaktu ze skórą oraz częstość koloryzacji. Nawet preparat o relatywnie łagodnym składzie może prowadzić do podrażnień, jeśli jest stosowany zbyt często lub na skórę już objętą stanem zapalnym.

Niedoceniana pielęgnacja pozabiegowa

Farbowanie włosów, nawet wykonane prawidłowo, może czasowo osłabiać barierę hydrolipidową skóry głowy. U pacjentów z AZS i ŁZS ma to szczególne znaczenie, ponieważ ich skóra już wyjściowo wykazuje zaburzenia funkcji ochronnej, a zdrowa bariera skórna jest pierwszą linią obrony przed różnymi czynnikami zewnętrznymi (m.in. substancjami drażniącymi i alergenami) [1, 2]. Pierwsze 2–3 tygodnie po koloryzacji to okres kluczowy dla komfortu pacjenta. W tym czasie skóra może wykazywać zwiększoną wrażliwość, nawet u osób, które wcześniej dobrze tolerowały farbowanie, dlatego właściwa pielęgnacja ma kluczowe znaczenie. Warto w tym okresie rekomendować:

• łagodne szampony do skóry wrażliwej, pozbawione agresywnych detergentów (SLS),
• preparaty myjące o działaniu kojącym i nawilżającym (zawierające np. łagodzące, delikatne wyciągi roślinne),
• unikanie nadmiernej częstości mycia oraz gorącej wody (korzystne będzie mycie letnią wodą i delikatne osuszanie włosów bez intensywnego tarcia),
• ograniczenie stylizacji gorącym powietrzem,
• ochronę włosów przed słońcem (intensywna ekspozycja na słońce może dodatkowo osłabiać barierę skórną i sprzyjać podrażnieniom).

Z perspektywy farmaceuty pielęgnacja po zabiegu koloryzacji nie jest dodatkiem estetycznym, lecz elementem realnie wpływającym na tolerancję całego procesu. W rozmowach z pacjentami często pomijany jest fakt, że kondycja włosa może wpływać na odczuwanie dyskomfortu skóry głowy. Włosy zniszczone, szorstkie i przesuszone zwiększają tarcie mechaniczne podczas czesania i stylizacji, co może nasilać świąd oraz podrażnienie. Niestety ten aspekt bywa bardzo często niedoceniany. Tymczasem takie holistyczne spojrzenie może pozwolić poprawić komfort pacjenta.

Podsumowanie – rola farmaceuty i technika farmaceutycznego

Koloryzacja włosów stanowi bardzo powszechny wśród kobiet, a niekiedy również mężczyzn, zabieg. Wymaga jednak dużej uwagi w kwestii doboru produktów oraz „okołozabiegowego” postępowania. Warto edukować w tym zakresie, zwłaszcza że współczesna praktyka apteczna wykracza już poza samo wydawanie preparatów. W obszarze koloryzacji włosów farmaceuta może pełnić istotną rolę jako:

• źródło rzetelnej informacji,
• osoba pomagająca ocenić ryzyko (kiedy rozważyć farbowanie, a kiedy je odroczyć i skorzystać z porady dermatologicznej),
• specjalista wspierający pacjenta w optymalnych decyzjach, również tych pielęgnacyjnych (informujący jak przygotować skórę głowy do takiego zabiegu, a także jak dbać o skórę głowy po koloryzacji oraz przekonujący dlaczego warto stosować kompleksowe podejście: farba plus odpowiedni szampon i odżywka).

Zamiast generalnego zakazu farbowania, kluczowe jest zindywidualizowane podejście, uwzględniające rodzaj farby, stan skóry głowy oraz wcześniejsze doświadczenia pacjenta. Takie podejście pozwala uniknąć demonizowania wszystkich produktów do koloryzacji, a jednocześnie sprzyja podejmowaniu bardziej świadomych decyzji.

red.

Piśmiennictwo:

1. https://www.wiadomoscidermatologiczne.pl/artykul/zaburzenia-bariery-naskorkowej-u-chorych-na-atopowe-zapalenie-skory-a-terapia-miejscowa (dostęp online 20.01.2026).
2. https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/170805,lojotokowe-zapalenie-skory (dostęp online 20.01.2026).
3. Nowicki R. Co nowego w leczeniu atopowego zapalenia skóry? Post Dermatol Alergol. 2009, XXVI, 5: 350–353.
4. https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/170805,lojotokowe-zapalenie-skory (dostęp online 20.01.2026)